Barrita: Mga political dynasties ubos sa pederalismo

USA sa mga gibasol sa kakabus sa daghang mga Pilipino mao ang mga political dynasties, mga pamilya nga maoy nagkontrolar sa politika sa ilang mga lugar. Sumala sa usa ka pagtuon, ang mga political dynasties maoy nagkontrolar sa labing mga kabus nga lalawigan sa atong nasud.

Nidaghan ang mga political dynasties bisan pag gidili kini ubos sa 1987 Constitution. Matod pa sa Art. II, Sec. 26, “The State shall guarantee equal access to opportunities for public service, and prohibit political dynasties as may be defined by law.”

Ang Consultative Committee (Con-Com) nga gitahasan ni Presidente Rodrigo Duterte sa pagrepaso sa 1987 Constitution nibotar nga sagupon ang usa ka federal-presidential system. Unsa may mahitabo sa mga political dynasties ubos sa sistemang pederalismo?

Ang Con-Com ning bag-o nibotar nga di i-ban ang mga political dynasties apan butangan lang og mga regulasyon, mga lagda. Usa na niini mao ang pagdili sa mga paryente sa usa ka incumbent nga opisyal nga sud sa first and second degrees of consanguinity and affinity sa pagdagan sa eleksyon.

Nahilakip sa first degree of consanguinity, kadugo, ang iyang mga ginikanan ug mga anak. Samtang ang naapil sa second degree of consaguinity mao ang iyang mga apohan, mga igsuon ug mga apo. Bahin sa affinity, kon paryente tungod sa kaminyuon, ang first degree mao ang asawa, samtang ang second degree mao ang mga ugangan ug umagad.

Wa magkauyon ang mga sakop sa Con-com bahin sa political dynasty. Si Kanhi Senate President Aquilino “Nene” Pimental Jr. gusto sa total ban, sa hingpit nga pagdili sa mga political dynasty, aron wa nay loophole kon lungag nga kalutsan. Apan si Retired Chief Justice Reynato Puno, chairman sa Con-Com pabor sa regulated ban.

Si De La Salle Dean Julio Teehankee, chairman sa subcommittee on political reforms, niingon nga adunay 295 ka mga political dynasties sa tibuok nasud, kadaghanan sa mga lugar nga kabus. Dako ang bentaha sa mga sakop sa political dynasty mao nga gusto silang magpabilin sa gahum.

Ang pagtuon ni Prof. Rolando Simbulan sa University of the Philippines niingon nga 73 sa 81 ka mga lalawigan sa Pilipinas gikontrolar sa mga political dynasties. Samtang labing menos 75 porsento sa mga kongresista mga sakop og mga political dynasties.

Ang bisan unsang mauyonan sa Con-Com isumitir ngadto sa Presidente nga maoy mosumitir niini ngadto sa Kongreso nga mahimong mosagop ug mosalindot niini. Apan mosagop kaha ang Kongreso sa pag-regulate sa mga political dynasty nga kadaghanan kanila mga sakop man og mga political dynasties?

Ang pag-regulate sa mga political dynasties, di ba makasupak sa katungod sa mga botante sa pagpili, sa giingon nga tingog sa katawhan? Kana lagi kon ang mga botante di mapalit sa mga political dynasties.