Sugilanon: Artikulo

Mga pulong binisaya- Sinugboanon nga angay balikon paggamit sa pagsulti ug pagsulat

Lamberto G. Ceballos
Cawayan, Dalaguete, Cebu

NIADTONG Agusto 18, 2013, napatik sa Sun.Star Superbalita ang akong artikulo bahin sa ‘Mga Pulong Sinugboanon nga Wala na Gamita sa Pagsulat ug Pagsulti.’ Sa panahon nga ako magsulat og balak o sugilanon, sa pagpangita og tukma o haom nga mga pulong mosantop sa akong hunahuna ang mga pulong nga hinikalimtan na, kay wa na gamita sa pagsulti sa katawhan ug wa nay magsusulat nga migamit niini. Akong gilista ang maong mga pulong aron maggamit pag-usab sa mga magsusulat nga sundan sa paggamit niini sa mga magbabasa sa ilang adlaw-adlaw nga panagsultianay. Sama sa gihimo didto sa Netherlands diin gikolekta sa mga ‘grammarian’ ug mga ‘writer’ nga Dutch ang mga karaan nilang pulong nga wa na gamita sa bag-ong panahon aron gamiton pag-usab sa mga tawo. Ila kining gibutang pagbalik sa ilang bokabularyo ug diksiyonaryo.

Sumpay adtong akong artikulo nga napatik sa Agusto 18, 2013, akong ipaambit ang mosunod nga mga pulong, nunot ang pagsugyot nga gamiton sa mga magsusulat og balak, sugilanon o artikulo kay mabulokon ug haom. Sa ingon, mahinasa ang mga magbabasa ug katawhan sa maong mga pulong aron ikapuno sa adunahan natong bokabularyo. Para nako, di gyud angay hikalimtan ang karaang mga pulong kay mao kini ang nakapadato sa atong pinulongan nga gipun-an lamang sa mga bag-ong mugna sa panahon.

Ania ang mga pulong: (1) santaram- to grope in the dark; (2) hibulos- kalibanga, loose bowel movement; (3) buntas/bungtas- grabeng kagutom, extreme hunger; (4) sungkod- apo sa tuhod, great grandchild;

(5) Sung-ay – anak sa sungkod, great greatgrandchild; (6) gigusla – gigutom, hungry; (7) alo-alo- sulog-sulog, tease; (8) kap-os – human na mokaon, after eating; (9) hunob – mikuyanap, to seep into; (10) nawnaw – kaalam, know-how, knowledge;

(11) himalo – to complain on the pain of the body; (12) iktin-iktin – to walk on tiptoe; (13) ugpo-ugpo – to hop continuously; (14) hinag – nipis, thin hair, threadbare clothing; (15) garang – stomach trouble or pain;

(16) sablok – kahidlaw, missing food; (17) nagkapakot – kalidades, lainlain, nagsagol, mixture, potpourri; (18) kaher – nadani, attracted to, from Spanish ‘caer’ meaning ‘to fall’; (19) nabulintang – natuwad, nalintuwad, turned upside-down; (20) Sum-ol – sumo, gilad-an, di na ganahan, loss of appetite; (21) hinalam – higalam, higam, to like, to get addicted to; (22) hinasa – anad, hanas, to be familiar with;

Ako manghinaot nga ang mga magsusulat ug ang mga magbabasa nga dunay nahibaw-an pa nga karaang mga pulong Binisaya-Sinugboanon mogamit sa maong mga pulong sa ilang mga sinulat ug sa panagkabildohay aron kining mga pulonga mabuhi pagbalik.

Tinuod, ginaingon nga “Language is dynamic, Some words are soon forgotten as new words come up.” Ako moingon, ngano man diay kon dunay mga bag-ong pulong nga motumaw sa dalan sa panahon, ato ba lang diay isalikway ang karaang mga pulong nga maoy gisukaran sa atong pinulongan? Atong hangpon ang mga bag-ong pulong nga mugna sa bag-ong panahon, apan dili nato angay ipadaplin ang mga nindot nga mga pulong nga ugba sa atong katigulangan sukad pa sa panahon ni Lapu-Lapu ug Humabon. (Katapusan)