Garcia: Aliwang Panakit king Pamikaluguran (A different view of friendship)

“AT ING kayanakan sinabi na, ‘Magsalita ka kekami dikil king pamikaluguran.’

Ing kakaluguran mu ya pin in pamangaylangan mung mipakibatan.
Ya ing kekang dayat a nung nu ka mangasik lugud at papalut king pamipasalamat.

At ya ing kekang dulang at pidapugan.

Uling daratang ka kaya king danup mu, at pagdulapan me
para king kapayapan.

Neng ing kakaluguran mu pagsalitan na ing isip na katakutan mu ali wa ing “ali” king kekang isip at e mu la yurung ding “wa.”

At neng taimik ya ing pusu mu e ya tutuknang makirandam king pusu na;
Uling nung alang amanu, king pamikaluguran, ding sablang pamisip,
sablang kapagnasan, sablang panenayan misasapwak la at idarake,
king tulang e mipugayan.

Neng mikawani ka king kakaluguran mu, e ka paylumbe;

Pauli ning ing pekakaluguran mu kaya mekad lakwas malino king kayalan na, mengari king lakwas yang malino ing bunduk king talaukyat manibatan ning kapatagan.

At bustan mung aliwang sangkan ning pamikaluguran
nung e mu ing pangalalam nang lakwas ning diwa.

Uling ing lugud a mantun nanu man subali king pamibulalag ning sarili
nang kapangasdanan e ya lugud nung e dala yang belugse;
at ing e mu kapakipakinabang ya ing madarakap.

At bustan mung ing pekamayap mung dili yang maging kakaluguran mu.

Nung sukat nang abalu ing pamangati ning atab mu,

ipabalu mu naman ing albug niti.”

~Kahlil Gibran, Ing Talapanula
(Kahlil Gibran, The Prophet)

***
E ya kakalugurang tune ing tangu nang tangu keka nanu man ing sabyan mu o nanu man ing daptan mu. Ing tune kakaluguran salungatan na ka nung kaylangan uling tune yang magmasabal keka.

At nung e ka mayun misan agyang makatamisan mu kaya kaybat ding laksang pamanayun kaya king laksa mu namang ukdu manasakit ya pilubluban o mekad mimwa ne keka at pakipaten na ka pa—kalingwan na na mu naman ing sablang piyabe yu karing aldo maslag at masaya.

Akukutang tamu king sarili tamu nung tutu ya ping kakaluguran ing antitang akayabe tamu king makaba-kaba mu namang panaun. Ing tune pamikaluguran at ing kakalugurang tutwanan matibe la’t matatag dapat at e la anting gusaling matbud balangkas at mayna talakad inya kabud dintang ne ing masalusu at masikang sigwa—kabud ne ya mung mibubwal e ya pa man taganang miratang ing mata ning sigwa nung nu ya makatikdo.

Ing pamikaluguran a manayang kapalit matbud ya pa keng lutung ning lumang bulung a pepalangi ning pali ning pangamakasarili at mengari yang gutad a nung nu deng mung dikut at alang nabang a tanaman ilang tutubu. Bagya mung kabid mitataltalan la at mipanyangkan la, mipanagkas la at migugong la king alang kamula-mulang bage.

Ing tune pamikaluguran e ya manayang sukli. Buri na kabud ya mu bibye at e na isipan nung kapilan ya kumabid king tubu ning punan a teya na bang pumupul yang lakwas marakal kalabas ning panaun. Ing tune pamikaluguran matibe ya, matatag ya, alang malyaring makabwal a sigwa ning pamiyalinlangan, singtibe ne niti ing tune pamikalugud uling iti ala yang pamiyaliwa king tune pamikalugud.

Ing tune pamikaluguran makasuglung ya king pamikaluguran king Dakilang Tune Kakaluguran –ing Kakaluguran tamu ngan.

***

Dake Talabaldugan:

1. kurók/kurúk – (palagyu) panaus pansing kareng manuk, bibi o itik neng pakanan la; midaragdagan yan “ya” kareng aliwa, inya maging “kuruk-ya!” ya. English – tender sound used to call fowls during feeding time. Alimbawa king pamangamit: “Pane ing kuruk nang Endang kareng manuk na dapot e la daratang uling manigoto la pala keng dadaran dang pale keng papalutan dang dayatan.”

2. kurús – (palagyu) krus, salapung. English – cross, cricifix. Alimbawa king pamangamit: “Dakal lang taung sasalpantaya king kurus uli kanung iti ing tanda ning pamangabus nang Kristu kreng sablang mikasala.”

3. kutà – (palagyu) lungga, santungan o salikutan ding mangabnu o kawal. Alimbawa king pamangamit: “Lisuban de reng taung lwal ing kuta da reng kawal pambangsa at mekasamsam lang dakal a sandata at mekapate lang dakal a kawal mu naman.”

4. kutab – (palagyu) kulkul, byuk, gawa ning dukit, lalam. English – groove, mortise (usually in wood). Alimbawa king pamangamit: “Mipalabis ya kutab ing dinukit nang tatak keng talnanan ning talibung nang Bobung inya magagasgas ya palad neng gagamitan ne.”

5. kutad – (palagyu) gutad, gabung payat inya alang tutubu o nung atin man mangalati la reng bunga. English – stingy, niggardly, miserly. Alimbawa king pamangamit: “Manibat inyang ginamit lang pampataba keng gabun ibat Tsina deng memalen king Mawli, meging kutad ing sadya rang asikan.”
***
IRIYANG KAPAMPANGAN: Bungang aldo. Ngening panaun ning kaleldo dakal lang manggatal gulut anggang pago uli da reng sakit keng balat a daratang neng mapali ing panaun. Mangalati la reti dapot dakal la at bina la kagatal.

Ing iriya da reng Kapampangan ya pin ing panulu kanu kareng bungang aldo ya pin ing mumunang patak ning uran king kaleldo. Aru, mangulugi la reng magtindang polbung gawa keng pepalanging sabo ring mais kekatamu!

***

PAMIPALINO: Ing Kapisik magnasa ya at manwalang misubling pasibayu ing lagablab ning legwan ning Kalinangan Kapampangan kapamilatan ding keyang dalit, kawatasan, amlat at miyayaliwang kapaglalangan a misulat king pigmulan at tune kulitan kambe ning dalise at mapagmasabal a pamisip at parasan.

Ing panyulat ding pipumpunan yang sukat mataluki at miparangalan kapamilatan ning pamangamit kareti at aliwa ring karing dayu at salungat a paralan dang dela keti Kapampangan. Ing Kapisik ala yang kikilingan a kapanaligan, aguman o ninu man nung e ing Lubusang Katutwan.